Mkwe Asiekabilla lako Anapokelewaje. Je, ni bora mizimu ya mira ikubari ama ile ya kidini. Je Ubinadamu na taratibu zinazotambua mudana style za kisasa. Je, kama Mkwe ndie aliyeweka mazingira hadi ukanunuliwa nguo na ufalme unaojigamba nao? Mgongano wa mira na desturi zinapogongana, taratibu za kidini ndizo zinadakwa hata kama mira za ndoa zikidondoka na kupasuka. Hii ndio Africa yetu na hasa sie ambao bado tuko kijijini, style za kisasa pengine hatuzitambui.
Katika jamii nyingi za Kiafrika, ndoa si muunganiko wa watu wawili pekee.
Ni muunganiko wa familia, koo, mila na historia.
Kwa jamii ya Wahaya, ndoa imekuwa sehemu nyeti ya kulinda utambulisho wa ukoo na mila za kizazi.
Hapo ndipo simulizi nyingi zisizoandikwa zimeishi kwa muda mrefu.
Hiki ni Kisa Simulizi
Asha anatoka kabila jingine. Anaolewa na mwanaume Mhaya kutoka Bukoba.
Harusi inapita vizuri. Tabasamu zinatolewa. Baraka zinanong’onezwa.
Lakini baada ya muda, mambo yanabadilika polepole.
Kila anapokosea jambo dogo: — maneno ya heshima
— mtindo wa kazi
— namna ya kuzungumza
— au hata namna ya kukaa
Anasikia kauli isemwayo kwa sauti ya chini lakini yenye uzito mkubwa:
“Si Mhaya, ndiyo maana.”
Kimya kimya, Asha anaanza kujihisi kama mgeni ndani ya ndoa yake mwenyewe.
Sio kwa sababu hana utu.
Bali kwa sababu asili yake imekuwa kipimo cha kila kitu anachofanya.
Yanayosemekana (Side B)
Katika mazungumzo ya kijamii Kagera na nje yake, kuna kauli ambayo haipendi kusemwa waziwazi lakini husikika mara nyingi:
“Familia nyingi za Kihaya hazimkubali kirahisi mkwe asiye Mhaya, hasa mwanamke.”
Sio kwa maneno ya moja kwa moja,
bali kwa:
kulinganisha
maneno ya pembeni
matarajio makubwa yasiyoelezwa
na hukumu ya kimya kimya
Hili halimhusu kila Mhaya.
Lakini limesemwa vya kutosha kuhitaji mjadala wa haki.
Nyuma ya Pazia
Watafiti wa mwanzo waliotembelea Kagera katika karne ya 19 na 20, akiwemo John Roscoe na Hans Cory, waliandika kuwa:
Jamii ya Wahaya ilikuwa na mfumo thabiti wa ukoo
Ndoa ilikuwa chombo cha kulinda mila, ardhi na heshima ya familia
Mwanamke aliyeingia kwenye ukoo alitarajiwa kuendana haraka na desturi za wahaya.
Tafakuri yetu
—-
Ndoa ni ya watu wawili
Utu wa mtu haupimwi kwa kabila
Mila ni urithi, si kifungo
Lakini baadhi ya familia bado zinamtazama mkwe asiye Mhaya kama: — mtu wa kufundishwa kwa shinikizo
— mtu wa kupimwa kila siku
— mtu wa “kuthibitisha” thamani yake
Hapo ndipo mila zinapogeuka mzigo badala ya mwanga.
Ujumbe wa Kujirekebisha
• Mila zifundishwe kwa upendo, si kwa adhabu
• Mkwe aheshimiwe kama binadamu kwanza, kabla ya kutazamwa kama mlinzi wa mila
• Jamii ikumbuke: kumpokea mkwe ni kipimo cha ustaarabu wa jamii yenyewe
Hitimisho
Tatizo mara nyingi si mkwe.
Tatizo ni jamii inayoshindwa kusawazisha urithi wa jana na uhalisia wa leo.
Jamii haipimwi kwa jinsi inavyolinda mila, bali kwa jinsi inavyolinda utu wa binadamu.
#Wahaya
#LiwaloNaLiwe
#NdoaZaMakabilaTofauti
#JamiiNaMabadiliko
#TafakuriYaJamii
